Tour DMZ sẽ đi về đâu?

Tour DMZ (Demilitarized Zone – khu phi quân sự) – một sản phẩm du lịch đặc thù của Du lịch Quảng Trị mang thương hiệu quốc tế đã được du khách trong nước và quốc tế biết đến.

Thế nhưng trong những năm gần đây, chương trình du lịch nổi tiếng, độc đáo này không còn hấp dẫn du khách như trước đây nữa.

Ngay cả mùa cao điểm, hiếm khi tour DMZ đón được 40 lượt khách quốc tế (từ tất cả các nguồn) trong một ngày. Thực trạng này đặt ra cho các cơ quan chức năng một câu hỏi lớn cần phải giải quyết nếu muốn “cứu” lấy tour DMZ đang đứng trước nguy cơ “chết yểu”.

Chất lượng kém do… cạnh tranh

Vì lợi ích nhỏ hẹp, cục bộ trước mắt, nhiều đơn vị tổ chức tour sẵn sàng cạnh tranh nhau đến cùng với nhiều thủ đoạn để giành lấy thị phần cho riêng mình trên thương trường mà không nghĩ đến hậu quả. Về lâu dài, cạnh tranh theo kiểu “cá lớn nuốt cá bé”, “mạnh ai nấy sống” hay “ai chết mặc ai” thì không có lợi cho bất kỳ bên nào cả, thậm chí ai cũng phải gánh chịu thiệt hại nặng nề về kinh tế.

Chiêu thức mà các đơn vị cạnh tranh thường dùng để đánh bại đối thủ yếu hơn là hạ giá sản phẩm. Và mỗi khi hạ giá thì đồng nghĩa với lợi nhuận thấp, thậm chí có khi bù lỗ. Khi kinh doanh ít hiệu quả (do phá giá), các doanh nghiệp không thể tiếp tục tái đầu tư. Do vậy, phương tiện vận chuyển của một số doanh nghiệp đã xuống cấp đáng kể, thường bị hỏng hóc dọc đường.

Với cái nóng lên đến 39 – 40 0C ở Quảng Trị vào mùa hè mà phải ngồi hàng giờ liền trong xe không có máy điều hòa thì quả là một cực hình đối với du khách. Vì lợi ích kinh tế, các nhà điều hành tour thường chọn loại phương tiện vận chuyển ít tiêu hao nhiên liệu để phục vụ khách du lịch.

Những lúc ít khách, họ chỉ sử dụng loại xe nhỏ vừa đủ chỗ với số lượng khách, thế là Hướng dẫn viên (HDV) không có chỗ để ngồi đành phải đứng khom lưng thuyết minh suốt tuyến! Mỗi khi làm ăn thua lỗ, các doanh nghiệp thường không mấy hào phóng với nhân viên. Thu nhập thấp khiến người lao động mất động lực làm việc, tinh thần trách nhiệm không cao, làm việc qua loa đại khái, làm lấy rồi cho hết trách nhiệm… dẫn đến chất lượng phục vụ kém.

Đôi lúc, không hiểu các nhà điều hành tour cho khách đi tham quan kiểu gì mà xuất phát tại Đông Hà khoảng 8h30 sáng, đi tham quan cầu Đakrông, đường mòn Hồ Chí Minh, căn cứ Khe Sanh, ăn trưa, ngược ra phía Bắc tham quan địa đạo Vịnh Mốc, quay về lại Đông Hà mà chỉ mới…15 giờ chiều! Quảng Trị có đến 431 di tích lịch sử cách mạng trong tổng số 498 di tích và danh thắng được kiểm kê, đánh giá, thế nhưng tour DMZ chỉ đi vỏn vẹn trong vòng vài giờ đồng hồ, thì đúng là “cưỡi ngựa xem hoa”. Đi du lịch mà cứ như chạy đua Marathon vậy thì còn gì thú vị nữa?!!

Những người trong cuộc nói gì?

Trong lúc đi tìm câu trả lời cho thực trạng đáng buồn này, tôi may mắn gặp được một trong những HDV hiếm hoi ở Quảng Trị có thâm niên, am hiểu sâu và tâm huyết với nghề hướng dẫn tour DMZ. Qua câu chuyện của chúng tôi, người HDV đề nghị giấu tên nhớ lại: “Vào những năm đầu sơ khai, nơi đến của tour DMZ chỉ lờ mờ vài vết tích còn lại của chiến tranh. Lúc đó, khu di tích căn cứ Khe Sanh chỉ là một bãi đất hoang đầy cỏ dại, vương vãi vài trái đạn chưa nổ bên cạnh đường băng sân bay, những giao thông hào gần như bị lấp hoàn toàn. Cầu Hiền Lương lúc đó chỉ là chiếc cầu xây dựng năm 1972 (không phải chiếc cầu được phục chế đúng nguyên bản như ngày nay).

Khu di tích đôi bờ Hiền Lương ngày ấy chưa xây dựng gì nhiều ngoài một tượng đài còn đơn sơ. Địa đạo Vịnh Mốc chưa có hệ thống chiếu sáng bên trong. Hệ thống giao thông đến các khu di tích chưa được đầu tư xây dựng gì nhiều. Có những con đường đất bụi bay mù trời vào mùa gió Lào thổi mạnh, bùn lút ngập giày vào những ngày lạnh giá mùa đông. Có những lúc cả HDV lẫn du khách phải cùng nhau xuống đường đẩy xe mỗi khi bị sa lầy… thế nhưng hồi đó du khách vẫn cảm thấy thú vị và hấp hẫn khi đến với tour DMZ”.

Ngày nay, hầu hết các khu di tích cũng như hệ thống cơ sở hạ tầng ở Quảng Trị đã được đầu tư tôn tạo, xây dựng lại khang trang, bề thế hơn nhưng tour DMZ không còn hấp dẫn du khách như trước đây nữa! Qua tìm hiểu, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thật đáng buồn này là do một số đơn vị tổ chức tour tự ý cắt bớt điểm tham quan trong chương trình, rút ngắn quãng đường đi lại nhằm giảm thiểu chi phí.

Cụ thể, từ ngày khu di tích đôi bờ Hiền Lương tổ chức bán vé tham quan thì các xe tour bắt đầu “bỏ quên” khi đi qua sông Bến Hải, cầu Hiền Lương để đến thẳng địa đạo Vịnh Mốc. Bất bình trước sự việc này, một du khách người Mỹ bức xúc: “Lý do đưa tôi đến với tour DMZ là để được xem tận mắt sông Bến Hải, cầu Hiền Lương- nơi được dùng làm ranh giới quân sự tạm thời chia cắt đất nước Việt Nam thành hai miền Bắc – Nam thời chiến tranh. Chính địa danh lịch sử này là điểm tham quan quan trọng nhất của tour DMZ, vậy mà xe không dừng lại cho chúng tôi tham quan!

Trước khi mua tour, tôi đã hỏi thật kỹ về điểm tham quan mà tôi quan tâm nhất, nhưng sự việc diễn ra hoàn toàn không đúng với những gì mà nhân viên bán tour đã hứa với tôi. Chúng tôi đã trả tiền trước rồi và chúng tôi sẵn lòng trả thêm tiền cho chương trình tour nếu được dừng lại tham quan địa điểm này…” Đứng trước những tình huống “khó xử” như thế, lắm lúc HDV không biết phải giải thích với du khách như thế nào cho hợp lý để không làm phương hại đến phía đối tác.

Bên cạnh đó, HDV du lịch có trách nhiệm giới thiệu với du khách về văn hóa, lịch sử… của vùng đất mà du khách đến tham quan. Đối với tour DMZ, HDV đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc tái hiện lại một “lát cắt” của lịch sử thông qua bài thuyết minh, đặc biệt khi vết tích chiến tranh ở Quảng Trị không còn lại nhiều.

Trên thực tế, hiện nay Quảng Trị thiếu những HDV giỏi, trong khi đó những HDV trẻ mới vào nghề chưa tích lũy đủ kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm cần thiết nên chưa thể đáp ứng được nhu cầu của một số đối tượng du khách, đặc biệt là những phóng viên, giáo viên lịch sử, nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử… muốn tìm hiểu sâu về lịch sử V-DMZ (Vietnamese Demilitarized Zone – Khu phi quân sự vĩ tuyến 17).

Có thể nói rằng trong số những nghề “làm dâu trăm họ”, thì hướng dẫn tour DMZ là một nghề tương đối khó, đòi hỏi “nàng dâu” phải có kiến thức chuyên sâu vì nghề này liên quan đến nhiều thuật ngữ quân sự và rất nhạy cảm. Có những câu hỏi của khách thực sự khó, ngay cả những HDV kỳ cựu cũng chưa thể trả lời một cách thuyết phục. Chính vì yêu cầu công việc đòi hỏi cao như vậy nên một số HDV trẻ ngày đầu đi hướng dẫn tour DMZ đã không có đủ tự tin trước du khách, thậm chí còn tỏ ra lúng túng khi không thể nhớ hết nội dung bài thuyết minh đã được chuẩn bị kỹ từ trước.

Bài thuyết minh và cách diễn đạt của HDV có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng chương trình tour. Những hạn chế của HDV chắc chắn không tạo được ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách, làm chương trình tham quan trở nên kém hấp dẫn hơn. Nói cách khác, vai trò của HDV là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại, sống còn đối với một chương trình du lịch, nhất là chương trình tour DMZ.

Lo lắng về nguy cơ mai một của chương trình du lịch nổi tiếng, một HDV người Quảng Trị chuyên hướng dẫn tour DMZ bày tỏ nỗi băn khoăn, xin trích dẫn ra đây như là lời kết cho bài viết này: “Đã đến lúc các cơ quan ban ngành liên quan cần vào cuộc, nghiên cứu để đề xuất các biện pháp khắc phục kịp thời chứ để tình trạng này kéo dài thì không biết tương lai tour DMZ- một tour du lịch mang thương hiệu Quảng Trị- sẽ đi về đâu”!

Bài, ảnh: LÊ TẤN LỘC (Ngày cập nhật: 25/10/2010 11:00:14 SA | Báo Quảng Trị)